کوتاه درباره ی شعر هیئت/9. سنت های ادبی فراموش شده

10 مرداد 1394 | 1592 | 1

الهی بهر قربانی به درگاهت سر آوردم
نه تنها سر برایت بلكه از سر بهتر آوردم

پی ابقاء قَد قامَت به ظهر روز عاشورا
برای گفتن اللّه اكبر، اكبر آوردم...

علی را در غدیر خم، نبی بگرفت روی دست
ولی من روی دست خود، علی اصغر آوردم

اگر با كشتن من دین تو جاوید می‌گردد
برای خنجر شمر ستمگر حنجر آوردم

برای آن كه قرآنت نگردد پایمال خصم
برای سُمّ مركب‌ها، خدایا پیكر آوردم

علی انگشتر خود را به سائل داد اما من
برای ساربان انگشت با انگشتر آوردم...

حسن را گر كه از لخت جگر آكنده شد طشتی
من اینك سر برای زینت طشت زر آوردم

برای آن كه همدردی كنم با مادرم زهرا
برای خوردن سیلی، سه ساله دختر آوردم

من ژولیده می‌گویم، حسین بن علی گفتا:
الهی بهر قربانی به درگاهت سر آوردم

محمدحسن فرحبخشیان (ژولیده ی نیشابوری)

زبان حال سرایی در شعر هیئت و به ویژه در مرثیه رواج و اهمیت فراوان دارد. شاعر هیئت از طرفی به دلیل کلی بودن و محدود بودن اطلاعات تاریخی و از طرفی به دلیل هنرنمایی های شاعرانه و نگاه های جزئی و جستجوی زاویه دیدهای تازه و متفاوت ناگزیر از زبان حال سرایی است.
آن چه ممکن است فرصت ارزشمند زبان حال سرایی را به تهدید تبدیل کند افتادن شاعر در ورطه ی حکم اندازی است. یعنی شاعر آن چه را که در تاریخ اتفاق نیفتاده به گونه ای به بهانه ی زبان حال در شعر بیاورد که گویی این نیز جزئی از تاریخ بوده و به وقوع پیوسته است.
برای آن که زبان حال سرایی منجر به حکم اندازی نشود شاعر باید اولا زبان حال را با توجه به شخصیت کسی که از زبان او سخن می گوید انتخاب کند. یعنی سخن او با شخصیتی که سخن از زبان اوست منطبق باشد. دوم این که فضایی که به واسطه ی زبان حال در شعر ترسیم می شود با روح کلی واقعیت تاریخی و اخبار موجود منافات نداشته باشد. سوم این که شاعر قرینه ای در شعر ایجاد کند که برای مخاطب شعر مشخص باشد که این زبان حال حاصل خیال شاعرانه ی سراینده ی شعر است نه واقعیت تاریخی.
در شعر مرحوم محمد حسن فرحبخشیان معروف به ژولیده ی نیشابوری این شرایط به خوبی رعایت شده است.
شعر از زبان امام حسین علیه السلام و به صورت نیایش با خدای متعال است. شاعر عبارات و مضامین خود را به خوبی با در نظر گرفتن شخصیت والای امام و اهداف متعالی قیام عاشورا انتخاب کرده است. اهدافی مثل ابقاء دین حق و نیز توجه به گره خوردگی قیام عاشورا به غدیر و فاطمیه و....
عبارات و مضامین نیز متناسب با شخصیت والای یک امام معصوم هستند و از همه مهمتر دغدغه ی شاعر در بیت پایانی است که مبادا مخاطب تصور کند که این زبان حال واقعا کلام امام معصوم است و  صریحا به آن اذعان کرده است:

من ژولیده می‌گویم، حسین بن علی گفتا:
الهی بهر قربانی به درگاهت سر آوردم

این قرینه سازی از سنت های ادبی فراموش شده ی ماست و شاعران جوان می توانند با توجه به این سنت ادبی،  قرینه سازی را  بسیار هنرمندانه تر و امروزی تر در اشعار خود ایجاد کنند...

 

........

پی نوشت:

بحث حکم اندازی را در جلسات استاد سیدمهدی حسینی آموخته ام

 

امتیاز دهید:
Article Rating | امتیاز: 5 با 3 رای


نظرات

سیدمصطفی فاطمی نویسی
10 آبان 1394 07:47 ب.ظ
سلام.صرفاجهت مقايسه:
نمیدانم چه میبایدبگویم؟
کدامین لاله رابایدببویم؟
میان این همه خارمغیلان
چگونه یاس خودبایدبجویم؟
فرات اشک من دیگرنجوشد
چسان قبرتورابایدبشویم؟
مسیرکربلاراتابه خانه
چگونه بی شمابایدبپویم؟
رخم مانندمادرگشته.....
ببین،رنگم چه می آیدبرویم؟
ز بعد رفتنت من درشگفتم
چراپیک اجل نایدبسویم؟
-نفس- دیگرندارم زار و خستم
نمیدانم چه میبایدبگویم؟

تنها کاربران ثبت نام کرده مجاز به ارسال نظر می باشند.

گروه ها